Linux’ta Disk Canavarlarını Bulun: Klasör Boyutu Sorgulama (du, ncdu)

Sunucunuzda disk doluluğu uyarısı aldığınızda yapılacak ilk şey, paniklemek yerine hangi klasörün bu alanı "yediğini" bulmaktır. Linux dünyasında disk analizinin iki altın standardı vardır: Hızlı ve çevik du ile görsel ve yetenekli ncdu. İşte disk yönetiminde elinizi güçlendirecek pratik kullanım rehberi:

1. Klasik ve Güçlü: du Komutu

du (Disk Usage), ek bir yazılım yüklemeden her sistemde bulabileceğiniz en temel araçtır. Ancak ham haliyle okumak zordur, bu yüzden her zaman "insancıl" parametresini ekleriz:

du -h

• -h: Boyutları anlamsız sayılar yerine KB, MB, GB cinsinden, yani bizim anlayacağımız dilde gösterir.

2. Kalabalığı Filtreleyin: Klasör Bazlı Özet

Her dosyanın boyutunu tek tek görmek yerine, bulunduğunuz dizindeki klasörlerin toplamda ne kadar yer kapladığını görmek çok daha akılcıdır:

du -sh *

• -s: Detaylarda boğulma, bana sadece toplam özeti (summary) ver demektir.
• *: Mevcut dizindeki her şeyi kapsar.

3. "En Çok Yer Kaplayan 10 Klasör" Sıralaması

Eğer suçluyu hemen bulmak istiyorsanız, bu komut kombinasyonu tam bir dedektif gibi çalışır:

du -h --max-depth=1 | sort -hr | head -n 10

• Bu komut, alt klasörlere çok derinlemesine dalmadan en büyük 10 dosyayı/klasörü büyükten küçüğe şak diye önünüze serer.

4. Görsel Analiz Sevenlere: ncdu

Terminalde grafiksel bir arayüzle (ncurses) çalışmak isterseniz ncdu rakipsizdir. Klasörlerin içinde ok tuşlarıyla gezebilir, hangi klasörün ne kadar yüzdeyle diski doldurduğunu görebilirsiniz.

Kurulum:

sudo apt install ncdu  # Debian/Ubuntu tabanlılar için
sudo dnf install ncdu  # RHEL/Fedora/AlmaLinux için

Çalıştırma:

ncdu /

• ncdu açıldığında klavyenizin yön tuşlarını kullanarak klasörlerin içine girebilir, gereksiz dosyaları d tuşuyla güvenle silebilirsiniz.

Sonuç: Hangisini Kullanmalı?

Hızlı bir check-up için du her zaman elinizin altındadır. Ancak geniş çaplı bir temizlik operasyonuna girişecekseniz, ncdu kullanmak hem hata payını düşürür hem de size görsel bir konfor sağlar. Disk yönetimi, sistemin sağlığı için en kritik rutinlerden biridir; bu araçları öğrenmek sizi her zaman bir adım öne taşır.